Już od ponad miesiąca (1 września 2023 r.) obowiązuje w Polsce ustawa rozszerzająca uprawnienia do darmowych, wybranych leków dla dzieci i młodzieży poniżej 18 roku życia oraz seniorów powyżej 65 lat. Dokładniej rzecz ujmując, grupom tym przysługuje bezpłatne zaopatrzenie w leki, środki spożywcze specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyroby medyczne określone w wykazie, o którym mowa w art. 37 ust. 1 ustawy o refundacji, na podstawie recept wystawionych w ramach Podstawowej Opieki Zdrowotnej (POZ). Ich lista ma być ograniczona na podstawie oddzielnego obwieszczenia ministra właściwego do spraw zdrowia. Przypomnijmy, wcześniej bezpłatne leki i pozostałe, wyżej wymienione produkty, przysługiwały wyłącznie osobom starszym, które ukończyły 75 lat.

Wnioskodawca uzasadnia tę zmianę największym zapotrzebowaniem na leki w tych dwóch grupach wiekowych, wskazując jednocześnie na ograniczone możliwości ich samodzielnego finansowania. Dodano, że dofinansowanie leczenia pozwoli na utrzymanie jego ciągłości (brak rezygnacji z terapii ze względu na bariery finansowe), co przełożyć się może na efekty zdrowotne. Dostęp do leczenia ma być uniezależniony od warunków ekonomicznych osób przebywających na emeryturze, a także dzieci i ich rodzin. Ustawa wpisuje się w realizację art. 68 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, zgodnie z którym władze publiczne są obowiązane do zapewnienia szczególnej opieki zdrowotnej dzieciom, kobietom ciężarnym, osobom niepełnosprawnym i osobom w podeszłym wieku.

Pojawia się jednak zasadne pytanie o koszty tak śmiałego przedsięwzięcia

Ustawa oddziaływać będzie na 6 mln 993 tys. osób przed ukończeniem 18. roku życia oraz 4 mln 480 tys. osób w wieku 65 – 74 lat, a jej źródłem finansowania będzie wyłącznie całkowity budżet na refundację (pozycja Bn w planie finansowym Narodowego Funduszu Zdrowia), zgodnie z art. 131c ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.

Przyjmuje się, że koszt rozszerzenia kręgu osób uprawnionych do bezpłatnego zaopatrzenia w refundowane leki, środki spożywcze specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyroby medyczne wyniesie 1 586 mln zł rocznie, z wyjątkiem roku wejścia w życie zmian (2023 r.), gdzie koszt ten wyniesie 375 mln zł z uwagi na przewidywany czas wejścia w życie przepisów. W związku z powyższym, w skali 10 lat (oraz z 2023 r.) koszt wyniesie około 16,23 mld zł.

W związku z wprowadzeniem ustawy, wnioskodawca spodziewa się wzrostu odsetka zrealizowanych recept oraz zakresu leków przypisywanych pacjentom objętych regulacją. Ewaluacja efektów projektu ustawy będzie możliwa po przyjęciu przez Radę Narodowego Funduszu Zdrowia sprawozdania z wykonania planu finansowego Narodowego Funduszu Zdrowia za 2024 r., czyli dopiero po pierwszym pełnym roku obowiązywania zaproponowanych przepisów.

Tryb przyspieszony procedowania ustawy

Nie były prowadzone pre-konsultacje dotyczące projektu ustawy. Procedowany był z pominięciem etapu uzgodnień, opiniowania i konsultacji publicznych oraz etapu Stałego Komitetu Rady Ministrów i komisji prawniczej. Odstąpienie od procesu konsultacji publicznych i opiniowania przedmiotowego projektu uzasadniono potrzebą możliwie najszybszego wejścia w życie przewidzianych w nim rozwiązań, wskazując, iż są to rozwiązania wyłącznie korzystne dla wszystkich podmiotów, na które będą one oddziaływać, w szczególności ich głównych adresatów, którymi są świadczeniobiorcy do ukończenia 18. roku życia oraz po ukończeniu 65. roku życia.